1396/07/18 13:00:55

کارشناس شرکت پژوهش و توسعه کشاورزی کوثر در این یادداشت ضرورت تدوین استراتژی اصلاح نژاد را تبیین می‌کند.

 شرکت پژوهش و توسعه کشاورزی کوثر - علی جعفرنژاد؛ خوشبختانه در دهه گذشته، دامداری‌های صنعتی در ایران، رشد کمی و کیفی مناسبی داشته‌اند که حاصل تلاش دامداران و همه دست‌اندرکاران و کارشناسان این حوزه است. اما یکی از مشکلاتی که هنوز حل نشده باقی مانده، کوتاه بودن طول عمر اقتصادی گاوهاست. عمر اقتصادی پایین از دلایل عمده افزایش حذفهای اجباری و زودهنگام، کاهش شدت انتخاب و در نهایت کاهش پیشرفت ژنتیکی است که ضمن ايجاد هزينه‌های سنگين براي تأمين تليسه جايگزين، موجب هدر رفت سرمایه و کاهش سوددهی می‌شود و در عمل با توسعه گله نیز در تقابل است. از طرفی اصرار به نگهداری دام صِرف توجه به توسعه کمی به منظور افزایش تولید با توجه به بحران کم‌آبی، کمبود علوفه و هزینه‌های بالای نهاده‌های دامی به هیچ‌عنوان از لحاظ اقتصادی توجیه‌پذیر نبوده و امروزه در واحدهای دامی مهمترین مسأله داشتن برنامه‌ها و استراتژیهای اصلاح نژادی با هدف افزایش سوددهی از طریق افزایش راندمان تولید در واحد سطح، و نیز کاهش هزینه‌های تولید بواسطه شناسایی و حذف دامهای کم تولید می ‌اشد.

ضرورت توجه و بازبینی سیاستهای تولیدی

متأسفانه اکثریت واحدهای دامداری کشور از لحاظ عملیات اصلاح نژادی، اجرا و بکارگیری تکنیکهای آن به‌صورت جزیره‌ای، منفک و مستقل عمل نموده، و از تجارب واحدهای موفق داخلی و خارجی با توجه به نوآوریها و پیشرفتهای علمی حاصله طی سالهای گذشته استفاده نمی‌کنند چراکه ارتباط مؤثر و شایسته‌ای بین آنها و انجمن‌ها و مراکز علمی ودانشگاه وجود ندارد و ضروری است تا توجه بیشتری به امر پژوهش و آموزش مبذول گشته و در این راستا برنامه‌ها و استراتژی‌های اصلاح نژادی بلندمدت و کاملاً علمی و عملی مدون گردد تا از تمام ظرفیتها و پتانسیلهای این دامها به‌خوبی استفاده شود. توجه به اصلاح ساختار و سیاستهای تولیدی این واحدها به ما این امکان را خواهد داد تا به یک تولید قابل قبول، رقابت‌پذیر و پایدار برسیم.

دامداریهای کشور از نظر ذخایر ژنتیکی ارزش زیادی دارند اما فقدان یک استراتژی اصلاح نژادی مدون و کاربردی در آنها موجب شده تا این ذخایر با ارزش بدون استفاده مانده و یا از بین بروند. اصلاح ژنتیکی این دامها علاوه بر اینکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است، تحولی عظیم در رونق و توسعه صنعت دامپروری کشور و مجموعه گاوداریهای کوثر به شمار می‌آید، چرا که بهترین راهکار برای افزایش سوددهی اقتصادی، داشتن استراتژی و نظارت بر اجرای دقیق آنهاست. افزایش تولید و بازده اقتصادی، از جمله مزیتهای اصلاح نژاد دام استبا توجه به گرانی دام جهت جایگزینی، توجه به اصلاح ژنتیکی به منظور افزایش طول عمر اقتصادی دام در گله و نیز افزایش بهینه تولید ضروری و الزامی به نظر می‌رسد. اصلاح ژنتیکی در بهبود وضع اقتصادی دامداری تأثیرات بسیار چشمگیری داشته و تحولی بزرگ در صنایع دامی به شمار آمده و در کنار توسعه ساختارهای صنعتی وابسته نظیر کارخانه‌های تولید شیر و گوشت بازوی مهمی در اقتصاد نوین صنعتی است.

اصلاح دام در کشورهای پیشرفته شامل دو مرحله استفاده از روشهای کلاسیک و بکار گیری بیوتکنولوژی یا فن‌آوری زیستی است که در اصلاح دام کلاسیک از تکنیکهای کاربردی نظیر ثبت مشخصات، رکورد گیری، ارزیابی تیپ و در نهایت تلقیح مصنوعی با انجام جفت‌گیری طراحی شده بر اساس شاخص انتخابی محاسبه شده و اختصاصی هر گله استفاده می‌شود و سپس ارزیابی ژنتیکی نتاج حاصله و نهایتاً شناسایی برترین حیوانات از لحاظ ژنتیکی است که در نهایت رشد اقتصادی به همراه توسعه مناسب را ایجاد خواهد کرد. 

یکی از ابزارهای مهم در راستای تبیین استراتژی، وجود اطلاعات کافی در خصوص علت حذف دام، نام و نوع بیماری (متابولیکی، عفونی، ژنتیکی)، زمان و مکان وقوع بیماری (فصل، سال و گله)، ثبت هزینه‌های درمانی هر گاو بیمار و میزان و دلائل تلفات است که می‌تواند کمک شایانی در ارزیابی عملکرد مدیریت طی سنوات گذشته نیز بنماید. از داده‌های فوق می‌توان به اطلاعاتی نظیر میزان شیوع بیماری در بین گله، تکرار بیماری، تأثیر اقدامات پیشگیرانه، تأثیر درمان، وراثت‌پذیری بیماری، میزان مقاومت گله نسبت به بیماری به منظور شناسایی حیوانات مولد مقاوم برای ایجاد گله‌های مقاوم نسل بعد دست یافت. هر قدر میزان حذفهای اجباری و غیر اختیاری بیشتر باشد، میزان حذفهای انتخابی یا اصلاحی کمتر می‌شود که این امر موجب کاهش پیشرفت ژنتیکی و کاهش طول عمر اقتصادی گله شده و در نهایت رشد و بقای گله را تحت تاثیر قرار می‌دهد. لذا ضروری است که گله‌های بزرگ با استفاده از نطرات کارشناسان خبره و داده‌های موجود، استراتژی اصلاح نژادی و اختصاصی خود را تدوین و بر اجرای دقیق آن نظارت نمایند تا علاوه بر توسعه کمی مناسب و متوازن، پیشرفت ژنتیکی مطلوبی نیز داشته باشند. در مجموع برای جلوگیری از افول و احیاء این صنعت نیازمند برنامه‌ریزی اصولی و همکاری با بخش دانشگاهی و همچنین سایر مؤسسات تحقیقاتی معتبر بوده، و در گام نخست توسعه فعالیتهای آموزشی و ترویجی به منظور بهره‌مندی از یافته‌های علمی، ارتقاء آگاهی و دانش فنی کارشناسان و تکنسین ها و همچنین تغییر نگرش مدیران اجتناب ناپذیر می‌نماید.